Hiến Đăng Sứ của Yoko Tawada là một tác phẩm giàu tính thể nghiệm, nơi ranh giới giữa hiện thực và siêu thực bị xóa nhòa đến mức gần như không còn phân biệt. Gồm bốn truyện ngắn và một vở kịch, cuốn sách dựng nên một thế giới hậu thảm họa, trong đó Nhật Bản bị cô lập, trật tự tự nhiên đảo lộn và những quy luật quen thuộc của đời sống không còn hiệu lực.
Truyện dài nhất – cũng là phần trung tâm – khắc họa một xã hội kỳ lạ: người già không thể chết, trong khi trẻ em lại yếu ớt và chết yểu. Hình ảnh ông Yoshino và chắt Mumei trở thành trục cảm xúc của toàn bộ câu chuyện. Người già tồn tại như những “người canh giữ” bất đắc dĩ, kéo dài sự sống không phải vì bản thân mà để bảo vệ một thế hệ tương lai mong manh. Sự đảo ngược quy luật sinh tồn này tạo nên một cảm giác vừa phi lý vừa ám ảnh, như thể thế giới đang vận hành theo một logic khác mà con người không thể kiểm soát.
Chương trình “Hiến đăng sứ” xuất hiện như một nỗ lực tuyệt vọng nhằm cứu vãn tương lai. Việc lựa chọn trẻ em gửi ra nước ngoài không chỉ là một giải pháp khoa học, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng: trao đi phần hy vọng ít ỏi còn sót lại. Tựa đề của tác phẩm đồng âm với “khiển Đường sứ”, gợi liên tưởng đến những đoàn sứ giả Nhật Bản sang Trung Hoa thời cổ đại để tiếp nhận tri thức. Tuy nhiên, trong bối cảnh của Tawada, hành động này không còn là sự mở rộng, mà là dấu hiệu của một đất nước buộc phải gửi tương lai của mình ra ngoài biên giới.
Các truyện ngắn còn lại tiếp tục mở rộng thế giới ấy theo nhiều hướng khác nhau. “Vi đà hộ pháp ở bất kỳ đâu” khai thác mối quan hệ giữa hai người phụ nữ trong bối cảnh động đất, nơi ngôn ngữ và cảm xúc đan xen thành một trò chơi ý nghĩa. “Đảo bất tử” đặt con người vào một không gian nhiễm phóng xạ, nơi danh tính quốc gia bị biến dạng dưới cái nhìn của thế giới. “Bên kia bờ hạnh phúc” lại gợi ra viễn cảnh một Nhật Bản đang dần mất đi chính mình khi con người rời bỏ quê hương.
Vở kịch “Tháp Babel của các loài vật” đẩy sự phi lý lên một cấp độ khác, khi các loài vật lên tiếng về sự tồn tại của mình trong một thế giới không còn con người. Ở đây, Tawada không chỉ đặt câu hỏi về xã hội, mà còn về vị trí của con người trong toàn bộ hệ sinh thái.
Điểm nổi bật trong văn chương của Yoko Tawada nằm ở cách bà làm “lạ hóa” mọi thứ. Con người, đồ vật, sinh vật – tất cả đều có thể chuyển hóa, hòa trộn, thay đổi bản chất. Không có gì cố định, không có điểm tựa tuyệt đối. Chính điều này tạo nên cảm giác bất an xuyên suốt, khi người đọc không thể bám vào một hệ quy chiếu quen thuộc nào.
Dù mang màu sắc viễn tưởng và phản địa đàng, Hiến Đăng Sứ lại gợi liên tưởng mạnh mẽ đến hiện thực, đặc biệt trong bối cảnh những lo ngại về môi trường, thảm họa và sự cô lập quốc gia. Tác phẩm không trực tiếp đưa ra lời cảnh báo, nhưng những hình ảnh và ẩn dụ của nó đủ sức gợi nên một cảm giác rằng những gì đang diễn ra trong trang sách không hoàn toàn xa lạ với thế giới bên ngoài.
Hiến Đăng Sứ vì thế không phải là một cuốn sách dễ tiếp cận theo lối đọc thông thường. Nó giống một trải nghiệm hơn là một câu chuyện, nơi người đọc bị cuốn vào một dòng chảy ngôn ngữ và hình ảnh liên tục biến đổi, để rồi tự mình ghép lại những mảnh ý nghĩa rời rạc thành một bức tranh đầy ám ảnh về tương lai và bản sắc con người.
