Thế giới vốn mặc định phụ nữ là biểu tượng của cái đẹp, nhưng nhà văn Y Ban đã dũng cảm đi ngược lại quy luật đó để viết về những thân phận bị lãng quên trong tác phẩm Đàn Bà Xấu Thì Không Có Quà. Đây không phải là một câu chuyện cổ tích với cái kết có hậu thường thấy, mà là một lát cắt trần trụi về cuộc đời của Nấm, một cô gái tật nguyền sở hữu trí tuệ sáng lán nhưng lại mang một ngoại hình khiến người đời phải e dè.
Nhân vật chính của truyện là Nấm, một người phụ nữ hội tụ cả hai cái khổ lớn nhất của phái yếu là xấu và nghèo. Sự xấu xí của nàng được tác giả miêu tả bằng những chi tiết đầy ám ảnh, từ việc người đồng nghiệp say rượu phải tỉnh táo vái lạy bỏ chạy khi nhìn thấy cơ thể nàng, cho đến cái nhìn ghẻ lạnh của người anh rể trước những khao khát yêu đương chân thành. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ bọc thô kệch ấy lại là một tài năng văn chương thiên bẩm và một tâm hồn nhạy cảm đến kỳ lạ. Nấm ý thức rõ về khiếm khuyết của mình nên nàng không hề ảo tưởng vào tình yêu, ngay cả khi quen một người đàn ông qua mạng, nàng cũng chỉ mong được gặp mặt một lần dù biết trước sự thất vọng sẽ xảy ra.
Xuyên suốt Đàn Bà Xấu Thì Không Có Quà, Y Ban khéo léo lồng ghép những đoạn văn đầy xúc động của chính nhân vật Nấm, tạo nên một sự tương phản mạnh mẽ giữa nội tâm rực rỡ và ngoại hình tăm tối. Trong một xã hội hiện đại vận động gấp gáp, nơi con người ta thường chỉ đánh giá nhau qua cái nhìn đầu tiên và chạy theo những tiêu chuẩn hình thức rập khuôn, thì câu chuyện của Nấm là một lời cảnh tỉnh sâu sắc. Tác giả khẳng định rằng dù bản sắc và cá tính đôi khi bị vùi lấp bởi sự hời hợt của đám đông, nhưng giá trị nội tâm vẫn luôn là hằng số quý giá nhất của mỗi con người.
Về phía tác giả, Y Ban tên thật là Phạm Thị Xuân Ban, một nhà văn nữ nổi tiếng với phong cách viết bộc trực và đầy góc cạnh. Bà sinh năm 1961 tại Nam Định và từng tốt nghiệp ngành Sinh học trước khi bén duyên với văn chương. Tên tuổi của bà gắn liền với những tác phẩm mang tính đột phá, khai thác trực diện những khát vọng thầm kín và bản năng của phụ nữ.
Đàn Bà Xấu Thì Không Có Quà chính là một minh chứng điển hình cho ngòi bút nhân văn của bà, giúp độc giả có cái nhìn bao dung và thấu hiểu hơn về những người phụ nữ kém may mắn trong cuộc sống. Tác phẩm không chỉ kể về nỗi đau mà còn tôn vinh nghị lực của những tâm hồn không bao giờ chịu khuất phục trước định kiến xã hội.
