Cơn Cuồng Si của Annie Ernaux từng đoạt giải Nobel Văn Học là một cuốn sách mỏng đến mức có thể đọc trong một buổi chiều, nhưng cảm giác nó để lại thì không hề “nhẹ”. Đây không phải kiểu tác phẩm kể một câu chuyện trọn vẹn với mở đầu – cao trào – kết thúc rõ ràng, mà giống như một mảnh ký ức được giữ lại trong trạng thái nguyên sơ, chưa được làm dịu đi, chưa được lý giải cho dễ chịu hơn.
Xuất bản năm 1991 tại Pháp, cuốn sách đánh dấu một bước rẽ rõ rệt trong hành trình viết của Annie Ernaux. Bà rời khỏi những cấu trúc tự sự quen thuộc để đi thẳng vào một trải nghiệm riêng tư: một mối quan hệ tình ái ngắn ngủi với một nhà ngoại giao nước ngoài đã có gia đình. Không có nỗ lực che đậy hay làm mềm, mọi thứ được đặt ra trực diện, từ ham muốn, chờ đợi, cho đến nỗi trống rỗng sau đó.
Điều khiến Cơn Cuồng Si khác với nhiều cuốn sách viết về tình yêu nằm ở cách Ernaux nhìn nhận cảm xúc của mình. Bà không cố gắng biến nó thành một chuyện tình đẹp, cũng không bi kịch hóa theo kiểu lãng mạn. Thứ bà ghi lại là trạng thái bị ám ảnh: chờ một cuộc điện thoại, đo đếm thời gian giữa những lần gặp, để cho toàn bộ nhịp sống của mình lệ thuộc vào sự xuất hiện của một người đàn ông. Cảm xúc ấy không được giải thích như một lựa chọn, mà giống một cơn nghiện.
Có những đoạn đọc lên thấy gần như “lạnh”, vì câu chữ không cố gắng gợi cảm xúc mà chỉ ghi nhận sự việc. Nhưng chính sự phẳng ấy lại khiến người đọc nhận ra mức độ dữ dội của trải nghiệm. Khi một người nói về nỗi nhớ hay khao khát mà không cần tô đậm, không cần than thở, cảm giác ấy trở nên thật hơn nhiều. Ernaux viết như thể bà đang ghi chép lại một hiện tượng, mà đối tượng nghiên cứu lại chính là bản thân mình.
Một điều ám ảnh kéo dài sau khi đọc xong là cách bà định nghĩa lại sự “xa xỉ”. Không phải vật chất, không phải địa vị, mà là khả năng sống trọn vẹn một cơn cuồng si dành cho ai đó. Một ý nghĩ nghe qua có vẻ đẹp, nhưng đặt trong toàn bộ cuốn sách lại mang sắc thái khác: nó đồng nghĩa với việc chấp nhận để bản thân bị cuốn đi, mất kiểm soát, và có thể đánh đổi rất nhiều thứ.
Cơn Cuồng Si cũng cho thấy rõ cách Ernaux sử dụng đời sống cá nhân như chất liệu để viết. Không hư cấu, không né tránh, bà biến trải nghiệm riêng thành một dạng tự truyện mang tính quan sát xã hội. Những gì diễn ra trong mối quan hệ này không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà còn liên quan đến vị thế của phụ nữ, đến cách họ bị ràng buộc bởi cảm xúc và những chuẩn mực vô hình.
Đọc cuốn này dễ khiến người ta nhớ đến những tác phẩm khác của bà như Hồi Ức Thiếu Nữ hay Một Chỗ Trong Đời, nhưng Cơn Cuồng Si có sắc thái khác hẳn: ngắn hơn, trực diện hơn, và gần như không cho người đọc một khoảng nghỉ nào để “an toàn”. Nó giống như một lát cắt được giữ nguyên độ sắc, chạm vào là thấy đau, nhưng lại khó mà rời mắt.
