Người Châu Á Có Biết Tư Duy? của Kishore Mahbubani là một tập hợp các bài luận giàu tính tranh luận, đặt ra những câu hỏi trực diện về vị thế của châu Á trong lịch sử và trong thế giới hiện đại. Xuất bản lần đầu năm 1998, cuốn sách phản ánh một thời điểm khi châu Á đang dần trỗi dậy về kinh tế nhưng vẫn chịu nhiều định kiến kéo dài từ góc nhìn phương Tây.
Tác giả không né tránh những vấn đề nhạy cảm. Ông bắt đầu bằng hai câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng chứa nhiều hàm ý: người châu Á có thực sự biết tư duy hay không, và vì sao trong suốt nhiều thế kỷ, khu vực này lại tụt lại phía sau so với châu Âu. Những câu hỏi đó không nhằm phủ nhận giá trị của châu Á, mà để thúc đẩy một quá trình tự nhìn nhận, từ đó hiểu rõ hơn những nguyên nhân lịch sử, văn hóa và thể chế đã định hình thực trạng hiện tại.
Một trong những luận điểm xuyên suốt của Mahbubani là sự thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu. Ông cho rằng sự thống trị của phương Tây trong khoảng 500 năm gần đây không phải là một quy luật vĩnh viễn. Khi các nền kinh tế châu Á phát triển mạnh mẽ, thế giới sẽ chứng kiến một quá trình tái cân bằng, nơi các nền văn minh khác cũng đóng góp ngang hàng vào sự tiến bộ chung của nhân loại. Quan điểm này đi ngược lại với cách nhìn từng rất phổ biến ở phương Tây, vốn xem mô hình của mình như chuẩn mực duy nhất.
Cuốn sách được chia thành bốn phần, mỗi phần tập trung vào một khía cạnh lớn. Phần đầu bàn về sự trở lại của châu Á, không chỉ dưới góc độ kinh tế mà còn ở phương diện tư duy và bản sắc. Phần hai phân tích mối quan hệ giữa phương Tây và phần còn lại của thế giới, chỉ ra những hiểu lầm và định kiến kéo dài. Phần ba đi sâu vào khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là Đông Nam Á, nơi tác giả có nhiều trải nghiệm thực tế. Phần cuối mở rộng sang các vấn đề toàn cầu, nhấn mạnh sự cần thiết của đối thoại và hợp tác giữa các nền văn minh.
Điểm đáng chú ý trong cách viết của Mahbubani là sự kết hợp giữa trải nghiệm cá nhân và phân tích học thuật. Là một người sinh ra trong gia đình gốc Ấn Độ, trưởng thành tại Singapore và làm việc trong môi trường quốc tế, ông có điều kiện tiếp xúc sâu với cả Đông lẫn Tây. Chính điều đó giúp các lập luận của ông mang tính đối thoại, không rơi vào cực đoan hay đối đầu, mà hướng đến việc tìm kiếm sự hiểu biết lẫn nhau.
Bên cạnh việc phê phán những định kiến từ bên ngoài, tác giả cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế nội tại của các xã hội châu Á. Ông nhấn mạnh rằng sự trỗi dậy bền vững không thể chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế, mà còn cần những thay đổi trong tư duy, quản trị và khả năng thích ứng với thế giới đang biến đổi nhanh chóng.
Người Châu Á Có Biết Tư Duy? vì thế không chỉ là một cuốn sách phản biện, mà còn là lời kêu gọi đối với cả châu Á lẫn phương Tây trong việc nhìn lại chính mình. Những lập luận của Mahbubani, dù gây tranh cãi, vẫn giữ được sức ảnh hưởng bởi chúng chạm tới những câu hỏi nền tảng về bản sắc, quyền lực và tương lai của thế giới đa cực.
