Máy Bay Mỹ Trên Bầu Trời Điện Biên Phủ của Marc Bertin thực chất là bản dịch rút gọn từ cuốn hồi ký Packet sur Điện Biên Phủ – La vie quotidienne d’un pilote de transport, xuất bản năm 1991. Đây không phải là sách nghiên cứu hay tiểu thuyết, mà là ký ức trực tiếp của một người trong cuộc – một phi công vận tải đã bay giữa chiến trường Điện Biên Phủ.
Nhân vật trung tâm chính là Marc Bertin. Trong chiến dịch Trận Điện Biên Phủ, ông khi đó là trung úy phi công, điều khiển máy bay vận tải hạng nặng C-119 do Mỹ sản xuất. Nhiệm vụ của ông và đồng đội là bay vào vùng lòng chảo Điện Biên để thả dù tiếp tế: vũ khí, lương thực, đạn dược cho quân đội viễn chinh Pháp đang bị bao vây.
Cốt lõi cuốn sách là chuỗi những chuyến bay kéo dài từ ngày 20 tháng 11 năm 1953 – khi quân Pháp bắt đầu nhảy dù chiếm đóng cánh đồng Mường Thanh – cho đến ngày 7 tháng 5 năm 1954, thời điểm tập đoàn cứ điểm sụp đổ hoàn toàn. Bertin kể lại rất cụ thể “cuộc sống hàng ngày” của một phi công: cất cánh trong điều kiện thiếu an toàn, bay qua địa hình núi non hiểm trở, đối mặt với hỏa lực phòng không dày đặc từ mặt đất, và luôn phải chấp nhận khả năng không quay trở lại.
Những chi tiết trong sách không mang tính khái quát, mà rất trực tiếp và cá nhân: cảm giác khi mở cửa khoang thả hàng giữa làn đạn, áp lực khi phải đưa máy bay vào đúng tọa độ trong thời gian cực ngắn, hay cảnh chứng kiến đồng đội bị bắn rơi ngay trên không. Qua đó, người đọc thấy rõ một thực tế: dù không trực tiếp chiến đấu dưới mặt đất, lực lượng không quân vận tải vẫn ở trong tình trạng nguy hiểm không kém.
Sau khi nghỉ hưu, Marc Bertin viết cuốn hồi ký này như một cách nhìn lại quá khứ. Ông dành tác phẩm để tưởng nhớ hơn 15.000 binh sĩ Pháp đã tham chiến tại Điện Biên Phủ, đặc biệt là đại tá không quân Soulat – chỉ huy đội bay C-119 – cùng những phi hành đoàn đã tham gia các nhiệm vụ tiếp tế. Đồng thời, đây cũng là cuốn sách mang tính cá nhân sâu sắc, được ông viết cho gia đình, như một cách lưu giữ ký ức cho vợ và các con hiểu về quãng đời chiến tranh của mình.
Điểm đáng chú ý là giọng kể của Bertin khá giản dị, không tô vẽ, không biện minh. Theo nhận xét của François Maurin trong lời tựa, đây là một trong những ghi chép hiếm hoi từ góc nhìn của không quân vận tải tại Điện Biên Phủ – một mảng ít được công bố so với các tài liệu chiến trường dưới mặt đất.
Vì tên gốc quá dài, bản dịch tiếng Việt được rút gọn thành Máy Bay Mỹ Trên Bầu Trời Điện Biên Phủ, nhưng nội dung thực chất là câu chuyện về những chuyến bay C-119 và cuộc sống của chính Marc Bertin trong “hỏa ngục” Điện Biên – nơi mỗi ngày làm nhiệm vụ đều là một lần đối diện với ranh giới giữa sống và chết.
