Chớp mắt tưởng chừng chỉ là một phản xạ vô thức, nhưng nghiên cứu khoa học mới cho thấy hành động này có thể phản ánh mức độ tập trung khi chúng ta lắng nghe.
Chớp mắt diễn ra một cách tự động, giống như hít thở, và hầu hết mọi người hiếm khi để ý đến nó. Trước đây, các nghiên cứu khoa học về chớp mắt chủ yếu tập trung vào thị giác. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ Đại học Concordia lại tiếp cận chớp mắt theo hướng hoàn toàn khác: mối liên hệ giữa chớp mắt và các quá trình nhận thức, đặc biệt là khả năng lọc nhiễu và tập trung nghe lời nói trong môi trường ồn ào.
Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí khoa học Trends in Hearing, trong đó các nhà khoa học trình bày hai thí nghiệm nhằm theo dõi sự thay đổi trong hành vi chớp mắt dưới những điều kiện nghe khác nhau.
Nghe càng “căng não”, chớp mắt càng ít
Kết quả cho thấy, con người chớp mắt ít hơn khi phải nỗ lực nhiều hơn để hiểu lời nói, đặc biệt là trong môi trường nhiều tiếng ồn. Việc giảm tần suất chớp mắt phản ánh lượng “công suất tinh thần” mà não bộ phải huy động trong quá trình nghe hàng ngày.
Đáng chú ý, nghiên cứu cũng phát hiện rằng điều kiện ánh sáng không ảnh hưởng đến tần suất chớp mắt. Người tham gia chớp mắt với tần suất gần như tương đương trong phòng sáng, phòng tối vừa và phòng tối hoàn toàn.
“Chúng tôi muốn biết liệu chớp mắt có bị tác động bởi môi trường hay không, và nó liên quan thế nào đến chức năng điều hành của não,” tác giả chính Pénélope Coupal, sinh viên danh dự tại Phòng thí nghiệm Thính giác và Nhận thức, chia sẻ. “Ví dụ, liệu con người có vô thức ‘canh thời điểm’ chớp mắt để không bỏ lỡ thông tin quan trọng đang được nói ra hay không?”
Câu trả lời là: có.
“Chúng ta không chớp mắt một cách ngẫu nhiên,” Coupal cho biết. “Thực tế, chúng ta chớp mắt ít hơn một cách có hệ thống khi thông tin quan trọng xuất hiện.”
Theo dõi chớp mắt khi nghe lời nói trong tiếng ồn
Thí nghiệm đầu tiên có sự tham gia của gần 50 người trưởng thành. Mỗi người ngồi trong một phòng cách âm, nhìn vào dấu thập trên màn hình và nghe các câu nói ngắn qua tai nghe, trong khi mức độ tiếng ồn nền liên tục thay đổi – từ rất yên tĩnh đến cực kỳ ồn ào.
Tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu (SNR) được điều chỉnh theo nhiều mức khác nhau. Người tham gia đeo kính theo dõi chuyển động mắt, ghi lại mọi lần chớp mắt và thời điểm chớp chính xác.
Mỗi lượt nghe được chia thành ba giai đoạn: trước khi câu nói bắt đầu, trong lúc nghe câu nói và sau khi câu nói kết thúc. Kết quả cho thấy, tần suất chớp mắt giảm rõ rệt trong lúc người tham gia đang nghe, so với trước và sau đó.
Hiệu ứng này mạnh nhất khi tiếng ồn nền cao nhất – tức là khi việc hiểu lời nói trở nên khó khăn và đòi hỏi nhiều nỗ lực nhất từ não bộ.
Ánh sáng không phải là yếu tố quyết định
Ở thí nghiệm thứ hai, các nhà nghiên cứu tiếp tục kiểm tra hành vi chớp mắt nhưng thay đổi điều kiện ánh sáng trong phòng. Người tham gia thực hiện cùng bài nghe ở các mức SNR khác nhau, trong môi trường tối, ánh sáng trung bình và ánh sáng mạnh.
Kết quả cho thấy mô hình chớp mắt vẫn giống nhau trong mọi điều kiện ánh sáng. Điều này chứng minh rằng sự thay đổi tần suất chớp mắt bắt nguồn từ nhu cầu nhận thức, chứ không phải do lượng ánh sáng đi vào mắt.
Mặc dù tần suất chớp mắt giữa các cá nhân rất khác nhau – có người chỉ chớp khoảng 10 lần/phút, trong khi người khác có thể lên tới 70 lần/phút – nhưng xu hướng chung vẫn rất rõ ràng và có ý nghĩa thống kê.
Nhìn nhận lại chớp mắt như một chỉ số hoạt động não bộ
Trước đây, các nghiên cứu liên hệ hoạt động của mắt với nỗ lực tinh thần chủ yếu tập trung vào độ giãn đồng tử (pupillometry). Trong nhiều trường hợp, chớp mắt bị xem là “nhiễu” và bị loại bỏ khỏi dữ liệu phân tích.
Ngược lại, nghiên cứu lần này đã khai thác lại các dữ liệu cũ để phân tích trực tiếp thời điểm và tần suất chớp mắt. Các nhà khoa học cho rằng chớp mắt có thể trở thành một chỉ số đơn giản, ít tốn công sức để đánh giá chức năng nhận thức, cả trong phòng thí nghiệm lẫn trong đời sống thực.
“Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy chớp mắt có liên quan đến việc bỏ lỡ thông tin, cả về thị giác lẫn thính giác,” đồng tác giả Mickael Deroche, Phó giáo sư Khoa Tâm lý học, cho biết.
Có lẽ đó là lý do vì sao chúng ta vô thức kìm hãm việc chớp mắt khi thông tin quan trọng đang được truyền tải. Tuy nhiên, để kết luận một cách thuyết phục hơn, chúng ta cần xác định chính xác thời điểm và cách thức thông tin thị giác – thính giác bị gián đoạn trong lúc chớp mắt. Đây sẽ là bước nghiên cứu tiếp theo.
