Đối với hầu hết những người tham gia giao thông bằng ô tô, việc thắt dây đai an toàn ngay khi bước lên xe đã trở thành một thói quen vô thức. Thực tế không thể phủ nhận rằng dây đai an toàn đã cứu sống vô số sinh mạng trong các vụ tai nạn thảm khốc. Tuy nhiên, đằng sau lớp áo bảo vệ vững chắc ấy lại tiềm ẩn một mối nguy hiểm ít người ngờ tới – đó là hội chứng dây đai an toàn.
Vào năm 2020, một vụ va chạm liên hoàn xảy ra trên đường cao tốc vành đai vịnh Hàng Châu G92 do lực lượng cảnh sát giao thông Thiệu Hưng, Chiết Giang, Trung Quốc thụ lý đã cho thấy một góc nhìn chân thực về hội chứng này.
Trong vụ tai nạn, hai vợ chồng ngồi trên xe đều thắt dây an toàn. Tuy nhiên, trong khi người vợ cầm lái chỉ bị xây xát nhẹ, người chồng ngồi ghế phụ lại bị đau đớn dữ dội và được chẩn đoán vỡ lách cần phẫu thuật khẩn cấp.
Nguyên nhân được xác định là do người chồng đã thắt dây đai vòng qua vùng bụng dưới thay vì xương chậu, dẫn đến tổn thương nội tạng nghiêm trọng khi lực va chạm xảy ra. Những chấn thương phát sinh do chính chiếc dây đai an toàn gây ra trong quá trình bảo vệ người dùng được giới chuyên môn gọi chung là hội chứng dây đai an toàn.
Để hiểu rõ hơn về hội chứng này, chúng ta cần nhìn vào cấu tạo của dây đai. Hiện nay, trên ô tô phổ biến hai loại dây đai an toàn là loại hai điểm và ba điểm. Loại hai điểm thường được cố định ở hai bên hông ghế giữa của hàng ghế sau, trong khi loại ba điểm có thêm một dây đeo chéo qua vai, giúp phân bổ lực lên các vùng xương cứng như lồng ngực, xương đòn và xương chậu.
Thế nhưng, cả hai loại này đều được thiết kế với một khoảng chùng nhất định, thường dao động từ 80 đến 120mm, nhằm mang lại sự thoải mái cho người sử dụng. Chính khoảng chùng này là con dao hai lưỡi.
Khi tai nạn xảy ra, khoảng chùng khiến cơ thể người bị lao về phía trước một đoạn trước khi bị dây đai giữ lại, làm tăng nguy cơ va chạm thứ cấp. Quãng đường dịch chuyển càng dài, vận tốc tương đối càng lớn thì lực siết của dây đai lên cơ thể càng mạnh, gây ra các tổn thương ở ngực, gãy xương chậu hoặc chấn thương cột sống.
Đặc biệt, có một sự thật phũ phàng là thiết kế của dây đai an toàn hiện tại không mang lại mức độ bảo vệ công bằng cho tất cả mọi người. Phụ nữ, đặc biệt là những người có vòng một lớn, dễ trở thành nạn nhân của thiết bị này. Do cấu tạo cơ thể, khoảng cách giữa xương ức của nữ giới và dây đai an toàn lớn hơn so với nam giới. Kết hợp với độ chùng vốn có, khoảng trống này khiến cơ thể phụ nữ dao động mạnh hơn khi có va chạm.
Tại các quốc gia phương Tây, nơi tỷ lệ người thừa cân cao, các ca chấn thương mô mềm ở ngực hay gãy xương sườn do dây đai an toàn siết chặt diễn ra khá phổ biến. Điển hình là trường hợp một bệnh nhân nữ 73 tuổi, dù giữ được mạng sống sau tai nạn nhưng đã phải chịu những vết bầm tím lớn, tụ máu ở ngực phải và gãy xương sườn hai bên.
Sự bất cập này bắt nguồn từ lịch sử phát triển của ngành công nghiệp ô tô. Trong nhiều thập kỷ, nam giới có vóc dáng trung bình luôn là hình mẫu tiêu chuẩn cho các bài thử nghiệm an toàn. Trước khi hình nộm ra đời, các bài kiểm tra va chạm thường sử dụng tử thi, và phần lớn là tử thi của nam giới da trắng cao tuổi.
Ngay cả khi hình nộm có gắn cảm biến được đưa vào sử dụng rộng rãi, mẫu hình nộm nam giới bách phân vị thứ 50 (biểu thị mốc trung bình chuẩn) vẫn là tiêu chuẩn chính, trong khi hình nộm nữ giới thường chỉ được đặt ở hàng ghế sau.
Hậu quả là, phụ nữ, người béo phì có vòng bụng lớn hay trẻ em thường xuyên gặp khó khăn trong việc thắt dây an toàn đúng chuẩn. Người béo phì thường bị dây đai thắt trực tiếp vào bụng, gây vỡ lách, gan, thận hoặc rách động mạch chủ. Trẻ em nếu sử dụng dây đai của người lớn cũng đối mặt với rủi ro tương tự, tiêu biểu là vụ việc một bé gái 8 tuổi bị thủng ruột do thắt dây an toàn sai cách được bệnh viện nhi đồng đại học Phục Đán, Trung Quốc ghi nhận vào năm 2016.
Mặc dù hội chứng dây đai an toàn là có thật và đôi khi gây ra hậu quả nghiêm trọng, nhưng tỷ lệ xảy ra vẫn rất thấp so với những lợi ích to lớn mà thiết bị này mang lại. Không thắt dây an toàn trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng luôn nguy hiểm hơn gấp nhiều lần.
Hơn nữa, công nghệ an toàn cũng đang không ngừng tiến bộ. Dây đai an toàn tích hợp tính năng căng đai khẩn cấp đang ngày càng phổ biến. Hệ thống này có khả năng tự động siết chặt, loại bỏ khoảng chùng và giữ chặt hành khách ngay khoảnh khắc va chạm xảy ra, qua đó giảm thiểu đáng kể nguy cơ mắc hội chứng dây đai an toàn.
Cho đến khi những công nghệ tiên tiến này trở thành tiêu chuẩn trên mọi chiếc xe, mỗi người dùng, đặc biệt là những người có vóc dáng khác biệt, cần phải tự bảo vệ mình bằng cách luôn kiểm tra và thắt dây an toàn đúng cách.
