Một đợt bùng nổ không khí Bắc Cực (Arctic blast) đang đổ bộ, đe dọa tính mạng của hơn 150 triệu người Mỹ với nhiệt độ giảm sâu kỷ lục. Liệu hiện tượng cực đoan này có thực sự khiến những cái cây “phát nổ” như lời đồn?
1. Cơn bão mùa đông và lời cảnh báo về “Cây nổ”
Nhiệt độ cực hạn từ đợt không khí lạnh Bắc Cực sắp tới được dự báo có thể khiến một số loài cây “phát nổ”. Thông tin này bắt nguồn từ một bài đăng lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội X của nhà khí tượng học Max Velocity. Ông cảnh báo rằng tại khu vực Trung Tây và Đồng bằng phía Bắc nước Mỹ, nhiệt độ có thể xuống dưới -29°C (-20°F), tạo điều kiện cho hiện tượng này xảy ra.
Cơ quan Dịch vụ Thời tiết Quốc gia Mỹ (NWS) đã phát đi cảnh báo về mức nhiệt “đe dọa tính mạng”, với chỉ số gió lạnh (wind chill) có thể xuống tới -46°C (-50°F).
2. Giải mã khoa học: Tại sao cây lại phát ra tiếng nổ?
Khái niệm “phát nổ” ở đây không giống như những vụ nổ trong phim hành động. Theo các chuyên gia lâm nghiệp, nguyên nhân nằm ở nhựa cây (sap):
- Sự giãn nở của chất lưu: Nhựa cây thông thường vẫn ở dạng lỏng ngay cả khi nhiệt độ đóng băng. Tuy nhiên, khi đối mặt với mức nhiệt cực thấp (dưới -29°C), nhựa cây sẽ đóng băng đột ngột.
- Áp suất vật lý: Theo nguyên lý vật lý, khi nước đóng băng, thể tích của nó tăng lên. Nhựa cây đóng băng gây ra áp suất cực lớn bên trong thân cây.
- Vết nứt sương giá (Frost cracking): Khi áp suất vượt quá giới hạn chịu đựng của vỏ gỗ, thân cây sẽ nứt toác với tiếng động cực lớn, vang dội như một phát súng.
Bill McNee, chuyên gia sức khỏe rừng tại Wisconsin, cho biết: “Áp suất giải phóng đột ngột khiến các cành cây rơi xuống và người dân sẽ nghe thấy tiếng rắc chói tai, đôi khi là những vụ nổ thực sự theo nghĩa vật lý.”
3. Sự hiếm gặp của hiện tượng
Dù cơ chế khoa học đã rõ ràng, các chuyên gia như nhà khí tượng học Cody Matz nhấn mạnh rằng hiện tượng cây bị nứt toác đến mức “nổ tung” hoàn toàn là cực kỳ hiếm gặp. Hầu hết mọi người tại các vùng lạnh giá có thể sống cả đời mà chưa từng tận mắt chứng kiến hay nghe thấy tiếng nổ này.
Tổ chức South Dakota News Watch cũng kết luận rằng từ “phát nổ” có thể gây hiểu lầm, thực tế đó là sự nứt vỡ do biến thiên nhiệt độ đột ngột tạo ra âm thanh tương đương với một vụ nổ.
4. Tác động của Biến đổi khí hậu và Xoáy cực (Polar Vortex)
Các nhà khí tượng học cho rằng Xoáy cực Bắc Cực bị kéo giãn là nguyên nhân chính dẫn đến đợt không khí lạnh kỷ lục này.
- Cơ chế: Xoáy cực là vùng áp suất thấp và không khí lạnh bao quanh các cực. Khi dòng jet stream bị gián đoạn, không khí lạnh bị đẩy sâu xuống phía Nam.
- Biến đổi khí hậu: Quá trình ấm lên toàn cầu tại Bắc Cực đang cung cấp thêm năng lượng, làm mất ổn định xoáy cực và khiến các đợt rét đậm này xuất hiện thường xuyên và khắc nghiệt hơn.
