Trong suốt lịch sử, con người luôn tìm cách lý giải ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Từ triết học, tôn giáo cho đến nghệ thuật, khoảnh khắc sự sống rời khỏi cơ thể thường được mô tả bằng những hình ảnh trừu tượng. Tuy nhiên, một nghiên cứu khoa học mới đây cho thấy ranh giới đó có thể được quan sát theo cách hoàn toàn khác, bằng ánh sáng.
Các nhà khoa học thuộc Đại học Calgary và Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Canada đã chứng minh rằng cơ thể sống thực sự phát ra một loại ánh sáng nhìn thấy cực kỳ yếu, và điều đáng chú ý là ánh sáng này biến mất ngay khi sự sống kết thúc. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Journal of Physical Chemistry Letters và nhanh chóng thu hút sự quan tâm của cộng đồng khoa học quốc tế.
Hiện tượng này được gọi là phát xạ photon siêu yếu, tức những xung ánh sáng cực nhỏ do các tế bào sống phát ra. Theo nhóm nghiên cứu, những photon này không mang yếu tố huyền bí mà là sản phẩm phụ của stress oxy hóa, một quá trình hóa học diễn ra khi tế bào bị tổn thương hoặc chịu áp lực sinh học.
Stress oxy hóa xảy ra liên tục trong cơ thể sống, khi các phân tử phản ứng với oxy tạo ra năng lượng, đồng thời sinh ra các sản phẩm phụ. Trong một số phản ứng, đặc biệt là khi các phân tử như hydrogen peroxide tương tác với lipid hoặc protein, năng lượng dư thừa có thể được giải phóng dưới dạng photon ánh sáng rất yếu.
Để kiểm chứng giả thuyết này ở quy mô toàn cơ thể, nhóm nghiên cứu đã tiến hành một thí nghiệm chưa từng có. Bốn con chuột còn sống được đặt vào một buồng chụp hoàn toàn tối, nơi mọi nguồn ánh sáng bên ngoài đều bị loại bỏ. Các camera có độ nhạy cực cao được sử dụng để ghi lại sự phát xạ photon sinh học trong vòng một giờ.
Sau giai đoạn đầu, những con chuột được gây chết nhân đạo theo đúng quy trình khoa học và đạo đức. Việc ghi hình tiếp tục thêm một giờ nữa, trong khi nhiệt độ cơ thể được duy trì ở mức bình thường nhằm loại trừ ảnh hưởng của yếu tố nhiệt.
Kết quả thu được mang tính quyết định. Ngay sau khi sự sống chấm dứt, lượng photon được ghi nhận giảm mạnh. Sự khác biệt rõ ràng đến mức các nhà nghiên cứu khẳng định không thể nhầm lẫn. Khi các quá trình sinh học dừng lại, ánh sáng cũng biến mất.
Điểm đặc biệt của nghiên cứu này nằm ở chỗ hiện tượng phát sáng không chỉ được ghi nhận ở cấp độ mô hay tế bào riêng lẻ, mà được quan sát trên toàn bộ một cơ thể sống. Trước đây, khoa học từng ghi nhận mô sống có thể phát ra ánh sáng trong điều kiện stress, nhưng chưa từng có nghiên cứu nào theo dõi trực tiếp sự thay đổi này tại thời điểm sự sống kết thúc.
Không dừng lại ở động vật, nhóm nghiên cứu còn mở rộng thí nghiệm sang thực vật. Họ sử dụng cây mô hình thale cress và lá của cây dù lùn để kiểm tra hiện tượng phát xạ photon. Kết quả cho thấy những vùng lá bị tổn thương hoặc chịu stress hóa học phát ra ánh sáng mạnh hơn đáng kể so với các vùng còn nguyên vẹn.
Theo các nhà khoa học, phát hiện này củng cố mối liên hệ trực tiếp giữa stress sinh học và sự phát xạ photon. Khi mô sống bị tổn thương, các phản ứng hóa học gia tăng và lượng photon phát ra cũng tăng theo.
Dù dễ gợi liên tưởng đến khái niệm “ánh sáng linh hồn”, nhưng các tác giả nghiên cứu nhấn mạnh rằng phát hiện này hoàn toàn mang tính khoa học. Giá trị lớn nhất của nó nằm ở tiềm năng ứng dụng thực tiễn. Việc theo dõi ánh sáng sinh học siêu yếu có thể trở thành một công cụ không xâm lấn để đánh giá mức độ tổn thương mô, theo dõi tình trạng stress tế bào, hoặc giám sát sức khỏe cây trồng trong nông nghiệp.
Ở góc độ rộng hơn, nghiên cứu này cho thấy ranh giới giữa sự sống và cái chết không chỉ là một khái niệm trừu tượng. Nó có thể được quan sát, đo lường và ghi nhận, dù chỉ là qua những photon mờ nhạt. Trong im lặng tuyệt đối của buồng thí nghiệm, sự sống không biến mất trong khoảnh khắc, mà dường như lụi tàn dần, ánh sáng cuối cùng tắt đi khi các phản ứng sinh học chấm dứt.
Phát hiện này không chỉ mở ra hướng nghiên cứu mới trong sinh học và y học, mà còn nhắc nhở rằng ngay cả những điều tưởng như vô hình nhất của sự sống, đôi khi vẫn để lại dấu vết, dù nhỏ bé, trong thế giới vật chất.
