Trong thế giới hoạt hình đầy màu sắc, chúng ta thường bắt gặp hình ảnh những chú chim cánh cụt vui đùa bên cạnh gấu Bắc Cực trên những tảng băng trắng xóa. Tuy nhiên, thực tế khắc nghiệt hơn nhiều: đây là hai loài sinh vật thuộc về hai thế giới hoàn toàn tách biệt, một ở cực Nam và một ở cực Bắc, vĩnh viễn không bao giờ chạm mặt nhau trong môi trường tự nhiên.
Sự phân bố này là kết quả của hàng triệu năm tiến hóa và chọn lọc tự nhiên. Thế nhưng, lịch sử đã từng chứng kiến một nỗ lực ngông cuồng của con người nhằm viết lại quy luật ấy, để rồi dẫn đến một cái kết bi thương cho những sinh vật vô tội.
Mặc dù Bắc Cực không có chim cánh cụt tự nhiên, nhưng hơn 80 năm trước, các nhà khoa học từng thả 69 chú chim cánh cụt vào Bắc Cực, từ đó Bắc Cực đã từng sở hữu chim cánh cụt trong một thời gian ngắn. Kết quả là trong vòng 13 năm, lũ chim cánh cụt lần lượt chết, cho đến khi bị tiêu diệt hoàn toàn.
Từ tham vọng thương mại đến “địa ngục trắng”
Bi kịch bắt đầu vào năm 1936, khi một người đàn ông tên Christensen nảy ra ý tưởng táo bạo nhưng thiếu hiểu biết. Với suy nghĩ đơn giản rằng Bắc Cực đã từng là nhà của loài chim Anca lớn (đã tuyệt chủng), ông tin rằng chim cánh cụt Nam Cực cũng có thể sinh sống tại đây. Mục đích đằng sau không gì khác ngoài lợi nhuận: tạo ra một “Vườn thú Nam Cực” ngay tại Bắc bán cầu để thu hút khách du lịch.
Nghĩ là làm, Christensen đã tổ chức vận chuyển 9 chú chim cánh cụt Hoàng đế trong chuyến đầu tiên và thêm 60 cá thể nữa vào hai năm sau đó. Tổng cộng 69 chú chim cánh cụt đã bị bắt rời khỏi quê hương, vượt ngàn dặm biển khơi để đến quần đảo Lofoten thuộc Na Uy. Những dòng tít lớn trên báo chí thời bấy giờ reo hò: “Bắc Cực đã có chim cánh cụt!”, nhưng không ai dừng lại để tự hỏi: Liệu chúng có thể sống sót?
Việc Bắc Cực không có chim cánh cụt là sự lựa chọn của tự nhiên, nhưng luôn có người cứ nhất quyết muốn phá vỡ sự lựa chọn này.
Cuộc chiến sinh tồn không cân sức
Thảm họa không ập đến ngay lập tức mà diễn ra một cách từ từ và đau đớn. Thoạt đầu, khí hậu lạnh giá tương đồng khiến nhiều người lầm tưởng chim cánh cụt đã thích nghi. Nhưng Bắc Cực nhanh chóng lộ diện là một “tử địa” đối với những vị khách bất đắc dĩ này.
Vấn đề đầu tiên là cái ăn. Tại Nam Cực, chim cánh cụt được thiên nhiên ưu đãi với nguồn nhuyễn thể (krill) dày đặc, chúng chỉ cần há miệng là có thức ăn. Ngược lại, Bắc Cực là lãnh địa của các loài cá nhanh nhẹn như cá tuyết, cá trích. Với tập tính săn mồi thụ động, chim cánh cụt không thể đuổi kịp những con mồi “độc hành hiệp” này, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng nghiêm trọng chỉ sau vài tháng.
Tiếp đến là nỗi kinh hoàng từ thiên địch. Tạo hóa ban cho chim cánh cụt đôi chân ngắn và dáng đi lạch bạch vì ở Nam Cực, chúng an toàn tuyệt đối trên mặt đất, kẻ thù chỉ rình rập dưới nước. Nhưng tại Bắc Cực, mối nguy hiểm lại đến từ đất liền. Cáo tuyết, sói và gấu Bắc Cực nhanh chóng nhận ra những sinh vật chậm chạp này là một bữa “tiệc buffet di động” dễ dàng. Những nhân chứng thời đó đã kể lại cảnh tượng đau lòng khi cáo Bắc Cực tấn công và giết chết chim cánh cụt chỉ trong chớp mắt.
Sự sụp đổ của đồng hồ sinh học
Không chỉ đói khát và bị săn đuổi, chim cánh cụt còn bị “tra tấn” bởi sự đảo lộn của thời gian. Nam Cực và Bắc Cực có chu kỳ ngày – đêm và mùa màng hoàn toàn trái ngược nhau. Khi đồng hồ sinh học báo hiệu mùa sinh sản, môi trường bên ngoài lại là mùa đông khắc nghiệt hoặc ngược lại. Hệ thống hormone rối loạn khiến việc duy trì nòi giống trở nên bất khả thi: trứng đẻ ra bị nứt vỡ do lạnh hoặc không thể nở, tỷ lệ tử vong của con non lên tới 90%.
Thêm vào đó, hệ miễn dịch của chim cánh cụt, vốn quen với môi trường vô trùng ở Nam Cực, đã hoàn toàn thất thủ trước hệ vi khuẩn phong phú của phương Bắc. Bệnh tật tràn lan đã đẩy nhanh quá trình diệt vong của đàn chim.
Đây là một câu chuyện bi ai, Nam Cực và Bắc Cực tuy đều là vùng cực, nhưng suy cho cùng là hai thế giới khác nhau. Trong quá trình phát triển, chúng ta nhất định phải nhớ tôn trọng tự nhiên. Đây mới là chân lý quan trọng nhất mà câu chuyện này nói cho chúng ta biết.
Bị con người lãng quên sau khi hết giá trị mới lạ, 69 chú chim cánh cụt bị bỏ mặc tự sinh tự diệt. Lần cuối cùng người ta nhìn thấy chúng là vào năm 1949 – mười ba năm sau ngày đầu tiên đặt chân đến vùng đất hứa. Khi đó, chỉ còn lại ba hình bóng đen gầy gò đứng trơ trọi trên tảng băng trôi, trước khi biến mất hoàn toàn vào hư không.
Đến thập niên 70, từng có ý kiến đề xuất lặp lại thử nghiệm này, nhưng may mắn thay, chính quyền sở tại đã kiên quyết bác bỏ. Cái chết của 69 sinh vật vô tội là cái giá quá đắt cho một bài học mà lẽ ra con người phải hiểu từ lâu: Tự nhiên có những quy luật riêng và mọi sự can thiệp thô bạo, dù nhân danh khoa học hay giải trí, đều sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường. Câu chuyện về chim cánh cụt ở Bắc Cực mãi là một nốt trầm buồn, nhắc nhở chúng ta về giới hạn của tham vọng và sự cần thiết phải tôn trọng sự sắp đặt của tạo hóa.
